شهرداری تهران با طرح «خانهریز» پا به میدان گذاشته است. این طرح که مدل جدیدی از مشارکت مردمی در ساخت و ساز را معرفی می کند، به جای واحد متر، بر اساس سانتیمتر مربع سرمایه گذاری را تعریف کرده است.
مروری بر طرح ناموفق مسکن متری
طرح مسکن متری در سال ۱۳۹۹ توسط شهرداری تهران با هدف جذب سرمایه های خرد به بازار مسکن معرفی شد. شهروندان می توانستند با حداقل ۱۰ میلیون تومان، حتی سهمی کمتر از یک متر مربع را خریداری کنند، با قیمت اولیه هر متر مربع پنج میلیون تومان. این طرح که توسط سازمان سرمایه گذاری و مشارکت های مردمی شهر تهران و با همکاری بانک شهر اجرا می شد، قرار بود راهی برای خانه دار شدن اقشار کم درآمد و تامین مالی پروژه های عمرانی باشد.
اما به دلیل ضعف در زیرساخت های حقوقی و اجرایی، عدم شفافیت در واگذاری واحدها، عدم تعریف مشخص از مالکیت کسری از واحد، و توقف بسیاری از پروژه ها، به شکست انجامید. ابهامات پیرامون سرنوشت سرمایه ها، نوسانات بازار مسکن و عدم پایبندی به تعهدات، موجب نارضایتی گسترده و بی اعتمادی عمومی شد. این تجربه تلخ، بسیاری از سرمایه گذاران خرد را متضرر کرد و اعتمادی که قرار بود جلب شود، به کلی از بین رفت.
«خانهریز»: رویکردی جدید در مشارکت شهری
اکنون، شهرداری تهران با طرح «خانهریز» پا به میدان گذاشته است. این طرح که مدل جدیدی از مشارکت مردمی در ساخت و ساز را معرفی می کند، به جای واحد متر، بر اساس سانتیمتر مربع سرمایه گذاری را تعریف کرده است. به گفته مسئولان، «خانهریز» با هدف حل مشکلات طرح های پیشین و ارائه راهکاری شفاف تر و مطمئن تر برای مشارکت شهروندان در پروژه های عمرانی شهری طراحی شده است. این مدل جدید ادعا می کند که با تسهیل مشارکت اقشار مختلف جامعه، از سرمایه های خرد برای توسعه و آبادانی شهر بهره برداری خواهد کرد.
چالش ها و لزوم شفافیت در «خانهریز»
با توجه به سابقه ناموفق مسکن متری، انتظارات عمومی از طرح «خانهریز» با چالش ها و تردیدهایی همراه است. برای موفقیت این طرح، ضروری است که شهرداری تهران و نهادهای مربوطه شفافیت کامل در تمامی مراحل، از نحوه سرمایه گذاری و تضمین بازگشت سرمایه تا مکانیزم واگذاری و انتقال مالکیت، را فراهم آورند. ایجاد چهارچوب های حقوقی مستحکم، تعیین تکلیف پروژه ها در زمان بندی مشخص و ارائه تضمین های لازم برای حفظ حقوق سرمایه گذاران، از جمله الزامات حیاتی برای اعتمادسازی مجدد و جلوگیری از تکرار تجربه های تلخ گذشته است. این طرح در شرایطی مطرح می شود که نیاز به جلب اعتماد عمومی بیش از هر زمان دیگری احساس می شود و هرگونه ابهام یا نقص می تواند به بی اعتمادی عمیق تر منجر شود.
طرح «خانهریز» فرصتی دوباره برای شهرداری تهران است تا با درس گرفتن از اشتباهات گذشته، مدلی پایدار و قابل اعتماد برای مشارکت شهروندان در توسعه شهری ارائه دهد. موفقیت آن تا حد زیادی به توانایی شهرداری در ایجاد شفافیت، تضمین حقوق سرمایه گذاران و ارائه مکانیزم های اجرایی قوی و بدون ابهام بستگی خواهد داشت.
